 |
| शिक्षक व शिक्षणसेवक साठी किरकोळ नैमित्तिक रजा नियम |
📌 शिक्षक व शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या किरकोळ रजा (CL) संदर्भातील संपूर्ण माहिती | नियम, शासन निर्णय आणि महत्त्वाच्या सूचना
📅 Updated: जुलै 2026
👨🏫 शिक्षकांच्या किरकोळ रजा (Casual Leave - CL) विषयी संपूर्ण माहिती
शासकीय तसेच निमशासकीय सेवेमध्ये कार्यरत प्रत्येक कर्मचाऱ्याला विविध प्रकारच्या रजा मंजूर करण्यात आलेल्या असतात. यामध्ये किरकोळ रजा (Casual Leave - CL) ही अत्यंत महत्त्वाची रजा मानली जाते. अचानक उद्भवणारे वैयक्तिक काम, कौटुंबिक कारणे किंवा इतर तातडीच्या प्रसंगी या रजेचा उपयोग केला जातो.
मात्र अनेक शिक्षक, शिक्षणसेवक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना किरकोळ रजा कशी घ्यावी?, शासकीय सुट्टीला जोडून घेता येते का?, दोन किरकोळ रजांच्या मध्ये सुट्टी आल्यास किती रजा धरली जाते? अशा अनेक प्रश्नांची स्पष्ट माहिती नसते.
या लेखामध्ये आपण किरकोळ रजेसंदर्भातील नियम, शिक्षक व शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांमधील फरक, शासनाच्या तरतुदी आणि महत्त्वाच्या सूचना सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
📚 किरकोळ रजा (Casual Leave) म्हणजे काय?
किरकोळ रजा म्हणजे कर्मचाऱ्याला वैयक्तिक किंवा आकस्मिक कारणांसाठी अल्प कालावधीसाठी दिली जाणारी रजा होय.
ही रजा नियमित रजेप्रमाणे नसून तातडीच्या गरजेसाठी वापरली जाते.
👨🏫 शिक्षकांना किती किरकोळ रजा मिळतात?
सध्याच्या नियमांनुसार
✅ प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षकांना वर्षभरात १२ किरकोळ रजा (CL) उपलब्ध असतात.
👨💼 शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना किती किरकोळ रजा मिळतात?
शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना
✅ वर्षाला ८ किरकोळ रजा (CL)
याशिवाय
✅ ३० अर्जित रजा (Earned Leave)
✅ २० अर्धवेतनी वैद्यकीय रजा (Half Pay Leave)
उपलब्ध असतात.
❓ शिक्षकांना १२ किरकोळ रजा का दिल्या जातात?
शिक्षकांना उन्हाळी व दिवाळीच्या मोठ्या सुट्ट्या मिळत असल्यामुळे त्यांना इतर कर्मचाऱ्यांइतक्या अर्जित रजा उपलब्ध नसतात.
शिक्षकांना
✅ वर्षाला फक्त १० अर्जित रजा
मिळतात.
यामुळे ८ किरकोळ रजा अपुऱ्या पडत असल्याने शासनाने त्या वाढवून १२ केल्या आहेत.
मात्र शासनाच्या तरतुदीनुसार या अतिरिक्त ४ किरकोळ रजांच्या बदल्यात उन्हाळी व दिवाळीच्या सुट्ट्यांमध्ये कपात करण्यात आलेली आहे.
👩🏫 शिक्षणसेवकांना किरकोळ रजा मिळते का?
होय.
शिक्षणसेवकांनाही इतर शिक्षकांप्रमाणे
✅ १२ किरकोळ रजा
मिळतात.
मात्र शिक्षणसेवक कालावधीत इतर काही रजांवर मर्यादा असू शकतात. लागू असलेल्या नियमांनुसार महिला शिक्षणसेवकांना प्रसूती रजा उपलब्ध असते.
📌 किरकोळ रजा घेण्याचे महत्त्वाचे नियम
✅ नियम क्रमांक १
गरज पडल्यास किरकोळ रजा केव्हाही घेता येते.
कर्मचाऱ्याला अचानक वैयक्तिक कारण उद्भवल्यास किरकोळ रजा घेण्याची परवानगी असते. तथापि, शक्य असल्यास संबंधित प्राधिकाऱ्याची पूर्वपरवानगी किंवा माहिती देणे आवश्यक असते.
✅ नियम क्रमांक २
किरकोळ रजा शासकीय सुट्टीला जोडून घेता येते.
अनेकांना असे वाटते की सार्वजनिक सुट्टीच्या आधी किंवा नंतर CL घेता येत नाही.
हे चुकीचे आहे.
योग्य कारण असल्यास सार्वजनिक सुट्टीच्या आधी किंवा नंतर किरकोळ रजा घेता येते.
✅ नियम क्रमांक ३
दोन किरकोळ रजांच्या मध्ये सार्वजनिक सुट्टी आल्यास ती किरकोळ रजा धरली जात नाही.
उदाहरण
📅 शुक्रवार – CL
📅 शनिवार – सार्वजनिक सुट्टी
📅 रविवार – सार्वजनिक सुट्टी
📅 सोमवार – CL
या परिस्थितीत
किरकोळ रजा
✅ फक्त २ दिवस
धरली जाते.
शनिवार आणि रविवार हे सार्वजनिक सुट्टीचे दिवस असल्याने CL मधून वजा केले जात नाहीत.
✅ नियम क्रमांक ४
मध्ये-मध्ये सार्वजनिक सुट्ट्या असतील तरी CL घेता येते.
उदाहरण
📅 रविवार – सुट्टी
📅 सोमवार – CL
📅 मंगळवार – सार्वजनिक सुट्टी
📅 बुधवार – CL
📅 गुरुवार – सार्वजनिक सुट्टी
या उदाहरणात
किरकोळ रजा
✅ सोमवार
✅ बुधवार
अशा फक्त दोन दिवसांची धरली जाते.
📖 आणखी एक उदाहरण
| दिवस | स्थिती |
|---|---|
| रविवार | सुट्टी |
| सोमवार | CL |
| मंगळवार | सार्वजनिक सुट्टी |
| बुधवार | CL |
| गुरुवार | सार्वजनिक सुट्टी |
| शुक्रवार | कामाचा दिवस |
येथे
एकूण सलग ५ दिवस कर्मचारी कार्यालयात अनुपस्थित असला तरी
त्याच्या खात्यातून
फक्त
✅ २ CL
वजा होतील.
⏳ सलग किती दिवस CL घेता येते?
सामान्यतः सार्वजनिक सुट्ट्यांसह सलग रजा घेण्याबाबत संबंधित नियम लागू होतात. काही परिस्थितींमध्ये सार्वजनिक सुट्ट्या जोडून सलग कालावधी वाढू शकतो. याबाबत अंतिम निर्णय संबंधित कार्यालयीन नियम व सक्षम प्राधिकाऱ्यांच्या मंजुरीनुसार घेतला जातो.
❌ सामान्य गैरसमज
अनेक शाळांमध्ये खालील गैरसमज दिसून येतात.
❌ दोन CL च्या मध्ये आलेली सार्वजनिक सुट्टी देखील CL धरली जाते.
❌ शनिवार-रविवार जोडल्यास तीन किंवा चार CL कमी होतात.
❌ सार्वजनिक सुट्टीला जोडून CL घेता येत नाही.
हे सर्व नियमांनुसार प्रत्येक वेळी योग्य असेलच असे नाही. संबंधित शासन निर्णय आणि कार्यालयीन आदेशांचा संदर्भ घेणे आवश्यक आहे.
📑 शासन निर्णय का महत्त्वाचा आहे?
किरकोळ रजेबाबत शासनाने वेळोवेळी विविध शासन निर्णय (GR) जारी केले आहेत.
कोणतीही शंका असल्यास
📄 संबंधित शासन निर्णयाचा अभ्यास करावा.
📄 वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा सल्ला घ्यावा.
📄 शिक्षण विभागाच्या सूचनांचे पालन करावे.
👨🏫 शिक्षकांनी रजा घेताना लक्षात ठेवावयाच्या बाबी
✔️ अर्ज वेळेत द्या.
✔️ मुख्याध्यापकांची मंजुरी घ्या.
✔️ विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होणार नाही याची काळजी घ्या.
✔️ आवश्यक असल्यास कारण नमूद करा.
✔️ रजेची नोंद सेवा पुस्तकात योग्य प्रकारे राहील याची खात्री करा.
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
1️⃣ शिक्षकांना वर्षाला किती CL मिळतात?
✅ १२ किरकोळ रजा.
2️⃣ शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना किती CL मिळतात?
✅ ८ किरकोळ रजा.
3️⃣ दोन CL च्या मध्ये सार्वजनिक सुट्टी आल्यास ती CL धरली जाते का?
नियमांनुसार सार्वजनिक सुट्टी स्वतंत्र राहते आणि प्रत्येक प्रकरणात लागू असलेल्या शासन निर्णयानुसार विचार केला जातो.
4️⃣ शिक्षणसेवकांना CL मिळते का?
होय.
शिक्षणसेवकांनाही नियमानुसार किरकोळ रजा उपलब्ध असते.
5️⃣ शासन निर्णय कुठे मिळेल?
शालेय शिक्षण विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा संबंधित कार्यालयातून शासन निर्णयाची प्रत मिळू शकते.
🏁 निष्कर्ष
किरकोळ रजा हा प्रत्येक शिक्षक व कर्मचाऱ्याचा महत्त्वाचा सेवा हक्क आहे. मात्र रजा घेताना शासनाचे नियम, संबंधित GR आणि कार्यालयीन सूचना यांचे पालन करणे आवश्यक आहे. चुकीच्या समजुतीमुळे अनेकदा कर्मचाऱ्यांचे नुकसान होते. त्यामुळे अधिकृत शासन निर्णयाचा अभ्यास करूनच रजा घ्यावी.
महत्त्वाची सूचना: या लेखाचा उद्देश माहिती देणे आहे. किरकोळ रजेसंदर्भातील अंतिम निर्णय संबंधित शासन निर्णय, सेवा नियम आणि सक्षम प्राधिकाऱ्यांच्या आदेशानुसारच लागू होईल.
📥 शासन निर्णय डाउनलोड
📄 किरकोळ रजा (CL) संदर्भातील शासन निर्णय डाउनलोड करण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
